‘We mogen zo langzamerhand wel van de koudwatervrees af’

Een Vindplaats van Schulden waarin alle partijen in de markt samenwerken, kan wel eens dé oplossing zijn tegen problematische schulden. Carola Schouten, Tweede Kamerlid namens de ChristenUnie, noemt het privacy-issue de belangrijkste voorwaarde waarover duidelijke afspraken moeten komen.

Een kleine twee jaar geleden vroeg u staatssecretaris Klijnsma naar de voortgang van een Vindplaats van Schulden. Sindsdien is er het nodige gebeurd op dit vlak. Wat is u daarbij opgevallen? ‘Er zijn allerlei initiatieven geweest om tot een soort van Vindplaats van Schulden te komen, zoals Vroegsignalering. Wij hebben daar stevig op ingezet, omdat wij van mening zijn dat je met vroeg ingrijpen kunt voorkomen dat schulden veel te groot en onbeheersbaar worden. Daarbij heb ik het niet over een keertje te laat betalen, maar over achterstanden die snel oplopen en op meerdere plekken tegelijk. Helaas zijn de meeste pogingen uiteindelijk gestrand. Maar het is goed om te constateren dat er nog steeds nieuwe pilots ontstaan om tot een Vindplaats van Schulden te komen.’

 

Vervult een Vindplaats van Schulden een voorbeeldfunctie in de markt? ‘Waar het vooral om gaat, is dat partijen elkaar gaan vinden. Tegenwoordig zie je steeds vaker dat woningcorporaties, energiemaatschappijen, gemeenten en zorgverzekeraars elkaar opzoeken en dat het besef er komt dat de schuldenproblematiek een gemeenschappelijkheid wordt van alle partijen. Partijen lijken vaker in te zien elkaar nodig te hebben om de grote schuldenproblematiek te lijf te gaan. Terwijl voorheen een bedrijf vooral energie stopte in het betaald krijgen van de bij hem openstaande vorderingen. Dat partijen nu vaker gezamenlijk optrekken, is de grootste winst die een Vindplaats van Schulden oplevert. Vaak zijn goede afspraken te maken tussen de schuldeisers en schuldenaren, waardoor een schuldeiser zekerder kan zijn dan hij zijn vordering geheel of deels terugkrijgt? Desondanks is de eerste winst natuurlijk dat mensen met problematische schulden met een Vindplaats van Schulden sneller geholpen kunnen worden. Een echte win-win situatie.’

 

In hoeverre hebben we het in dit kader over een morele zorgplicht van bedrijven om consumenten te beschermen? ‘Met één op de vijf gevallen is het aantal huishoudens met problematische schulden echt heel hoog geworden. Daarbij gaat het over miljarden… Die schulden ontstaan lang niet altijd uit onwil. Daarom is het belangrijk dat schuldenaren op een humane manier vorderingen in te vorderen. En dat zij tegelijkertijd zoveel mogelijk proberen te voorkomen dat die schulden nog verder uit de hand lopen. Dat moeten we met zijn allen doen. Daar hebben we de bedrijven bij nodig. Bedrijven lijken dat zelf ook steeds meer te beseffen, merk ik in het contact dat ik heb met het bedrijfsleven. Zij denken volop na over hoe ze hierin verbeteringen kunnen aanbrengen. Niet alle bedrijven doen dat, maar ik zie hoopvolle signalen. Overigens is het niet zozeer uit moreel oogpunt, maar meer uit maatschappelijk oogpunt omdat we het over een maatschappelijk probleem hebben. Bovendien speelt ook het eigen belang: bedrijven kunnen er zekerder van zijn dat zij hun vorderingen nog betaald krijgen.’

 

Een Vindplaats van Schulden is dus eigenlijk een hulpmiddel waarbij partijen van elkaar en van de consument kunnen zien waar er zich wellicht problemen voordoen of voor kunnen doen; welke voorwaarden moeten er aan een Vindplaats van Schulden zitten? ‘Het belangrijkste is het hele privacy-issue. Andere initiatieven zijn daar ook op gestrand, vooral omdat er toch wat haken en ogen aan zitten. Aan de ene kant wil je dat niet iedereen zomaar allerlei gegevens van je weet of dat Jan en alleman zomaar zicht krijgt op bepaalde bestedingen die we doen. Aan de andere kant wil je ook voorkomen dat er een stapeling van schulden kan plaatsvinden waardoor iemand steeds verder wegzakt in de problemen. En bedrijven daarmee steeds onzekerder worden of ze hun geld nog wel terugkrijgen. Dat is een lastig evenwicht waarna je op zoek moet. Dat is ook de grootste discussie in deze. Maar ik denk dat we wel een beetje van de koudwatervrees af moeten van dat er op dat vlak helemaal niet mag of niets moet kunnen. Immers, veel mensen geven nu zelf al heel veel gegevens prijs via social media en dergelijke. En ik weet het, ze doen het zelf. Dat is anders dan wanneer het voor hen gedaan wordt. Maar toch, hebben we het over het delen van informatie met betrekking tot de schuldenproblematiek, dan dienen we daarmee een groter doel. Namelijk het voorkomen van grote problemen. En zeker, daarop moeten bepaalde waarborgen zitten, zodat niet iedereen zomaar even allerlei gegevens van een willekeurig persoon kan opvragen. Daarover moeten heldere afspraken komen.’

 

Hoe urgent is een Vindplaats van Schulden, nu de economie aantrekt en daarmee mogelijk de schuldenproblematiek afneemt? ‘De economie trekt  nu dan wel aan, de laatste signalen geven niet aan dat de schuldenproblematiek minder wordt. Sterker nog, hij wordt alleen maar groter. Ik meen dat in 2014-2015 is berekend dat het om zo’n 11 miljard euro gaat. Ik noemde al dat één op de vijf huishoudens problematische schulden heeft. En dan hebben we het niet over een kleine schuld bij een postorderbedrijf, maar over echt problematische schulden. Als je daarbij ook neveneffecten optelt… Het is namelijk niet alleen het schuldenprobleem an sich. De wetenschappelijke raad voor het regeringsbeleid heeft pas nog een rapport uitgebracht. Daarin staat dat problematische schulden leiden tot slechtere (school)prestaties, concentratieproblemen bij kinderen, dat het kan leiden tot een meer sociaal isolement, dat mensen niet meer durven spreken over hun problemen. En wat te denken van de stress die het oplevert en problemen op het werk die erdoor ontstaan. Er zijn zoveel gevolgen van problematische schulden, dat kun je niet zomaar even afdoen als één ding. Gezien ook de vele consequenties loont het dubbel en dwars om al vroeg de schulden in kaart te hebben en daar wat aan te kunnen doen. Elke euro die we erin steken, verdienen we meer dan terug. Het is gewoon een slimme maatschappelijke investering.’

 

Wanneer is een schuld problematisch? ‘Het Nibud en het NVVK hanteren daar een definitie voor. Het gaat erom dat huishoudens langdurig niet aan hun betalingsverplichtingen kunnen voldoen.. Ik heb voorbeelden gezien van mensen die twee of drie maanden huurachterstand hebben. Dan zou je toch zeggen dat dat wel op te lossen is. Maar als dat maar door suddert, dan kan dat voor die mensen wel een heel groot probleem worden. Zeker als er nog incasso- en deurwaarderskosten bij komen. Zo kunnen bedragen die op het oog niet zoveel voorstellen, ertoe leiden dat mensen op allerlei fronten in de problemen komen. Als je geen geld hebt om af te lossen, dan kan een schuld van 1.000 euro al heel groot worden. Wat is dan een problematische schuld? Ja, als de schuld zoveel bedraagt dat jij hem niet meer kunt terugbetalen. Dat kan per individueel geval dus anders zijn.’

 

Als de schuldenproblematiek zo’n groot maatschappelijk probleem is, wat gaat u er dan aan doen? ‘Wat mij betreft komt de schuldenproblematiek hoog op de politieke agenda in Den Haag. Vanwege de maatschappelijke gevolgen. Den Haag moet de regie nemen in deze en ervoor zorgen dat we met alle partijen die hierbij betrokken zijn, bedrijven, hulpverleners, lokale overheden, samen gaan kijken hoe we dit probleem beter bij de kop kunnen pakken. Wat is nu echt een effectieve aanpak hiervoor? Den Haag hoeft dit niet per se te organiseren. Grotere bedrijven hebben juist de meeste ervaring wat wel en niet werkt. De overheid kan daar ook weer van leren. Het allerbelangrijkste vind ik dat we niet langs elkaar heen blijven werken.’

 

Betekent dit dat u vindt dat er een integrale aanpak, zoals een integrale betalingsregeling, moet komen? ‘Een Vindplaats van Schulden hoeft wat mij betreft niet per definitie te leiden tot een integrale aanpak. Het gaat er meer om de koppen bij elkaar te steken. Inclusief de overheid. Het werkt immers niet als de overheid een belastingschuld gaat invorderen, dat betreffende schuldenaar dan onder het bestaansminimum terechtkomt en daardoor een andere schuld bij een andere schuldeiser niet meer terug kan betalen. Daarmee zou de ene schuldeiser namelijk zijn geld ontvangen, maar heeft een andere schuldeiser het nakijken. We kunnen wel allemaal langs elkaar heen blijven werken, maar een structurele oplossing voor het probleem komt er dan niet.